نرخ رشد اقتصادی مثبت 9/1درصد شد
(شنبه 1393/09/29)
روزنامه ایران:
معاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوری با اعلام اینکه نرخ رشد اقتصاد از منفی 8/6 درصد به مثبت 9/1 درصد رسید، گفت: نرخ فعلی دلار آزاد غیرمعتبر است و باید کاهش یابد.
محمدباقر نوبخت در جمع دانشجویان و استادان پردیس بینالملل کیش دانشگاه تهران گفت: ما نمیتوانیم نرخ برابری ریال و دلار را بیش از این تحمل کنیم، از نظر ما همین رقم موجود در بازار آزاد غیر معتبر است و باید با مدیریت ارز شناور این رقم را کاهش دهیم. وی گفت: باوجود کاهش درآمدهای نفتی، اقتصاد کشور پس از دو سال رشد منفی از منفی شش و هشت دهم درصد به مثبت یک و نه دهم درصد رسیده است.
گروه اقتصادی - همزمان با انتشار گزارش بانک مرکزی در تشریح علل افزایش نرخ ارز در روزهای گذشته، محمدباقر نوبخت معاون برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهوری نرخ ارز بازار آزاد را غیر معتبر خواند و تأکید کرد که با مدیریت ارز شناور این رقم کاهش مییابد.
بانک مرکزی در گزارشی علل افزایش نرخ ارز را تشریح کرد که تقویت جهانی دلار در برابر سایر ارزها، تأثیر روانی نتیجه مذاکرات هستهای و تأثیر تورم داخلی را از جمله این عوامل اعلام کرد. به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی جمهوری اسلامی موضوع اظهارنظرهای بانک مرکزی در خصوص تحولات بازار ارز یکی از محورهای نقد و بررسی مطبوعات و سایتهای خبری بوده است. براین اساس معمولاً رؤسای کل بانکهای مرکزی تنها بر حسب ضرورت درباره موضوعات مربوط یا تحت نظارت خود صحبت میکنند. بانک مرکزی نیز حسب وظیفه قانونی خود در قبال تحولات بازار ارز حساسیت داشته و در مواقعی رئیس کل آن در خصوص موضوعات ارزی اعلام نظر میکند.
بدیهی است در حال حاضر در خصوص بازار ارز ایران که متأثر از انتظارات است، این حساسیت بیشتر است. بازار ارز ایران و تحولات آن طی سالهای اخیر (و در حقیقت پس از تلاطمهای بیقاعده سالهای 1390 و 1391) از اهمیت ویژهای برای افکار عمومی و فعالان اقتصادی و تجاری برخوردار بوده است. یکی از وظایف نهادهای متولی و سیاستگذار، ایجاد شفافیت در خصوص روند تحولات، متغیرها و بازارها و کنترل تأثیرگذاری هیجانات زودگذر و ناپایدار بر تحولات بازارهاست. یادآور میشود یکی از بزرگترین دغدغههای بانک مرکزی در حوزه ارز، کاستن از دامنه نوسانات نرخ ارز و محدود کردن کرانههای تغییر آن است.
بررسیهای میدانی نشان میدهد که نوسانهای لحظهای و غیربنیادین نرخ ارز بستر مناسبی برای شکلگیری حملات سفتهبازانه و خرید و فروشهای گروهی در بازار میشود و علاوه بر ایجاد تعلل و سکون در سرمایهگذاری و تولید، آثار بازتوزیعی درآمدی وسیعی نیز برجای میگذارد. اتفاقاً در این زمینه، جهت نوسان نرخ ارز، تأثیر خاصی بر انتقال درآمد یا ثروت ندارد.
پس از گسترش دامنه تحریمهای اقتصادی به حوزه نقل و انتقالات ارزی و به موازات کاهش فروش نفت ایران، نرخ ارز در بازار غیررسمی در برخی مقاطع، بیش از آنکه متأثر از عوامل بنیادین اقتصادی و روند بلندمدت خود باشد، تحت تأثیر اخبار و هیجانات زودگذر در خصوص تعاملات بینالمللی کشور نوسان کرده است. این خصوصیت سبب تلاطمپذیری قابل توجه بازار ارز شده و به صورت عامل جذبکننده رفتارهای گروهی و سوداگرانه به سوی بازار ارز عمل کرده است.
نقش اجرای مرحله دوم هدفمندی یارانه ها
در ادامه، با توجه به همزمانی تشدید نوسانات بازار ارز با اجرای مرحله نخست قانون هدفمندی یارانهها و ایجاد ذهنیت عمومی مبنی بر تأثیرپذیری دوباره بازار ارز از اجرای مرحله دوم، بانک مرکزی تلاش کرد ضمن آرامشبخشی به افکار عمومی در آستانه اصلاح قیمت حاملهای انرژی در اوایل اردیبهشت 1393، مانع از افتادن اقتصاد در چرخه بیحاصل افزایش نرخ ارز و افزایش قیمت حاملهای انرژی شود. بخشی از بسته سیاستی این بانک در آن مقطع، جلوگیری از شکلگیری دوباره حملات سفتهبازانه در بازار ارز از طریق جهتدهی به انتظارات بود.
باید یادآور شد مذاکرات هستهای اوایل آذرماه 1393 و نتایج آن بر تحولات هفتههای قبل و بعد بازار ارز، تأثیرات قابل توجهی برجای گذاشت. انتظارات خوشبینانه موجب شد برخی فعالان اقتصادی برنامههای خرید و فروش ارز را به امید حل و فصل کامل پرونده هستهای کشور در سوم آذرماه، به بعد از پایان مذاکرات موکول کنند. تحققنیافتن این پیشبینی از یکسو و کمعمق بودن بازار ارز و کشش پایین عرضه از سوی دیگر، سبب شد نرخ ارز در واکنش به بروز یک هیجان و انتظار رو به بالا، در کنار ورود یکباره حجم قابل توجهی از تقاضا در دورهای کوتاه در پی استقبال خیل عظیم زائران اربعین حسینی واکنش نشان دهد؛ در نتیجه نرخ ارز از مقطع مذکور روند افزایشی به خود گرفت.
تبعیت ارز از قیمت سایر کالاها
در فضایی که قیمت همه کالاها و خدمات سیر مداوم افزایشی دارد، ارز نمیتواند از این قاعده کلی مصون بماند و این امر در ماده 81 قانون برنامه پنجم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ ثابت نگهداشتن نرخ ارز با مکانیزمهای مصنوعی و از طریق تزریق بیحد و حصر دلار به بازار، یکی از مخربترین روشهای مدیریتی است که البته در نیمـه دوم دهــه 1380 و در اثر برخی فشارهای بیرونی، به مدتی طــولانی و با حجم بالا به اتکای درآمدهای فراوان نفتی تجربه شد.
چنین رویکردی نه تنها نتایج پایدار و ماندگاری برای اقتصاد در بر نداشت، بلکه تضمینکننده از دست رفتن مزیتهای تولیدی، کاهش رقابتپذیری تجاری و گسترش واسطهگری و فعالیتهای غیرمولد بود که منافع درازمدت گسترش تولید و افزایش نرخ رشد اقتصادی را فدای منافع زودگذر کاهش تورم در کوتاهمدت میکند. بنابراین، تخلیه تدریجی و کنترل شده بخشی از شکاف نرخ تورم داخلی و خارجی در نرخ ارز نه تنها در راستای ایفای الزامات قانونی است، بلکه از طریق نبود انباشت ناترازی در نرخ ارز و نیز کاهش رانت، عملاً هزینههای اجرای سیاست یکسانسازی نرخ ارز را نیز در آینده کاهش میدهد.
متوسط نرخ اسمی برابری دلار در بازار غیررسمی در یک ساله منتهی به 20 آذر ماه سال 1393 به 31494 ریال رسید که در مقایسه با رقم مشابه در یک ساله منتهی به 20 آذر 1392 (یعنی 33154 ریال) 5 درصد کاهش نشان میدهد. اهتمام بانک مرکزی به مهار نوسانات و تلاطمهای ارزی نیز سبب کاهش معنیدار ریسک نرخ ارز برای فعالان اقتصادی و خروج بخش عمده تقاضای سفتهبازی از این بازار شد. انعکاس این رویکرد مناسب را میتوان در کاهش 8/49 درصدی انحراف معیار نرخ ارز در دوره مذکور مشاهده نمود. در رابطه با این ادعا که دولت با «بازی با ارز» قصد متعادل کردن بودجه را دارد، باید به این نکته اشاره کرد که نرخ ارز بودجه سال آینده نسبت به نرخ مشابه سالجاری تنها 5/7 درصد رشد داشته است که این میزان افزایش، تنها بخشی از شکاف تورمی داخل و خارج را
جبران کرده است.
تأثیر تحولات جهانی بر نرخ ارز
بخشی از افزایش نرخ دلار در بازار آزاد از ابتدای سال 1393 را میتوان به تحولات جهانی رابطه برابری ارزها و تقویت دلار مربوط دانست. در فاصله روزهای پنجم فروردین تا 20 آذر ماه سالجاری، نرخ برابری دلار مقابل ریال در بازار آزاد به میزان 13 درصد افزایش داشته است. این در حالی است که در همین مدت نرخ یورو مقابل ریال به میزان 3/1 درصد افزایش
داشته است.
مقایسه ارقام فوق با درصد تغییرات رابطه برابری دلار مقابل یورو در بازار جهانی در دوره مشابه (3/11 درصد)، حاکی از این است که افزایش نرخ دلار در بازار آزاد تا حد زیادی ناشی از تحولات بینالمللی نرخ دلار و یورو و تقویت دلار در بازارهای جهانی بوده است. با توجه به ثبات نسبی نرخ یورو در بازار داخلی، عملکرد بانک مرکزی در زمینه مدیریت بازار ارز مثبت و کاملاً قابل دفاع
ارزیابی میشود.
اقدامات بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز
بانک مرکزی به منظور ایفای وظایف خود در هدایت بازار ارز، مجموعهای از اقدامات را به انجام میرساند که مصاحبهها، تنها بخش ارتباطی آن است. تأمین ارز مورد نیاز بخشهای تجاری و خدماتی در قالب بازار مبادلات، فروش ارز به بانکها برای پاسخگویی به تعهدات و دیون ارزی بانکها و تجار، اصلاح مقررات ارزی و تسهیل دسترسی به ارز، کاهش هزینههای نقل و انتقال ارزی، هماهنگی با صادرکنندگان عمده برای تقویت عرضه ارز در بازار، گسترش روابط کارگزاری بینالمللی و نظایر آن، مجموعه وسیعی از اقدامات و فعالیتها را تشکیل میدهد.