طلایی شدن خوشه های گندم و شوق کشاورزان سیستانی برای برداشت آن
(چهارشنبه 1394/03/06)
ایرنا:
رنگ طلایی خوشه های گندم کشاورزان سیستانی را به وجد آورده و هر خوشه چون شمش طلا آماده برداشت، شاد کردن خانواده های گرفتار در خشکسالی و رفتن بر سر سفره هموطنان است.
افزون بر 17 سال است که سیستان به سبب خشک شدن رودخانه هیرمند و تالاب بین المللی هامون ناشی از شرایط جوی و احداث سدها و بندهای متعدد بر روی این رودخانه در کشور افغانستان شرایط بسیار سختی را برای مردم به ویژه کشاورزان، صیادان و سایر خانواده هایی که از این تالاب در سیستان با پنج شهرستان زابل، هیرمند، زهک، هامون و نیمروز امرار معاش می کردند، ایجاد کرده است.
پیش از بحران خشکسالی افزون بر 120 هزار هکتار زمین در این منطقه زیر کشت انواع محصولات زراعی می رفت که رفته رفته کاهش یافت اما با تلاش مردم و همکاری جهاد کشاورزی، آب منطقه ای و سایر دستگاههای دست اندرکار با حفر چاه و چاهک و بهره گیری از آب ذخیره شده در گودالهای طبیعی چاه نیمه ها که حاصل بارندگیها و جاری شدن روان آبها است، مقادیری از زمین های کشاورزی احیا و به زیر کشت رفت.
اکنون نیز آب آشامیدنی و کشاورزی شهرستانهای پنج گانه شمال سیستان و بلوچستان و آب آشامیدنی نیمی از جمعیت شهر زاهدان مرکز این استان از چهار گودال چاه نیمه تامین می شود.
هر ساله آب سهمیه بندی شده از سوی سازمان امور آب سیستان از طریق کانال و انهاری که در چندین سال قبل حفر شده به زمین های کشاورزی رها سازی می شود.
انهار سنتی با قدمتی دهها و یا حتی صدها ساله هر سال به سبب وزش توفانها و حرکت شن های روان با ماسه بادی بسته می شود که کشاورزان هر منطقه در زمانهای مشخص پس از تجمع در یک مکان به صورت دسته جمعی که در اصطلاح محلی به آن "اشر" (ASHAR) گفته می شود اقدام به لایروبی می کنند.
اشر سنت حسنه تعاون و نمونه ای از کارِ گروهی است که با سابقه هزاران ساله سبب نزدیکی دلهای کشاورزان و آشنایی بیشتر و بهره گیری از تجربیات یکدیگر می شود.
ایران کشوری خشک و کم آب و سیستان و بلوچستان از کم آب ترین استانهای کشور است.
رودخانه هیرمند به عنوان رگ حیات سیستان از کوههای مرکزی افغانستان سرچشمه می گیرد و پس از طی حدود هزار کیلومتر به مرز ایران در سیستان می رسد.
براساس معاهدات بین المللی و امضا شده بوسیله دولتین وقت ایران و افغانستان این کشور متعهد شده است که سالیانه 820 میلیون متر مکعب آب بطور متناوب از ذخیره پشت سد کجکی (ایجاد شده برروی رودخانه هیرمند در ولایت هلمند افغانستان) به سمت ایران جاری و تحویل شود که متاسفانه از 17 سال پیش تاکنون این حق آبه رها سازی نشده است.
وابستگی سیستان به رودخانه هیرمند سبب شده بود که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی دولت وقت برای رها شدن از این وابستگی و همچنین جلوگیری از هدررفت آب در انهار سنتی طرح ساخت کانال با نیمه لوله را اجرا کند که با هزینه های میلیاردی با شکست رو به رو و بدون استفاده رها شد.
این در حالی است که در رها سازی آب از چاه نیمه ها در انهار سنتی سبب هدر رفتن مقادیر زیادی از این آب می شود بطوریکه راندمان رسیدن آب به زمین های کشاورزی به 20 تا 30 درصد می رسد و بیشتر آب یا تبخیر و یا در زمین جذب می شود.
سفر رییس دولت تدبیر و امید و اعضای هیات دولت به سیستان و بلوچستان در فروردین 93 و تصویب طرح بزرگ انتقال آب با لوله به 46 هزار هکتار از زمین های کشاورزی سیستان نور امید را در دلها زنده کرد و امید می رود تا سه یا چهار سال آینده با اتمام این طرح که 500 میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز آن نیز از محل صندوق توسعه ملی تامین شده است، کشاورزی سیستان رونق گذشته را بازیابد و سیستان یک بار دیگر به انبار غله ایران تبدیل شود.
شماری از کشاورزان مناطق مختلف سیستان در گفت وگو با خبرنگار ایرنا به واگویه دردها و مشکلات خود پرداختند.
غلام داوطلب یکی از کشاورزان شهرستان نیمروز گفت: مردم این منطقه چندین سال است که با خشکسالی کنار آمده اند ولی آنچه آنان را آزار می دهد سو مدیریت برخی مسوولان است که برنامه ریزی لازم برای رهاسازی آب در انهار ندارند.
وی افزود: کشاورزان هر ساله در آغاز فصل کشت نگران هستند که چنانچه برای کاشت محصول هزینه کنند آیا آب مورد نیاز رهاسازی خواهد شد یا نه، که متاسفانه در بیشتر مواقع بدلیل عدم توزیع مناسب آب در نقاط مختلف محصولات نابود می شود.
محمدرضا تیرآور یکی از کشاورزانی که زمین های کشاورزی وی در بالا دست آب قرار دارد، بیان کرد: هر ساله با ورود آب به انهار کشاورزانی که زمین آنان در پایین دست قرار دارد به خوبی زمین خود را کشت می کنند ولی بدلیل اینکه زمین من در بالادست آب قرار دارد نمی توانم محصولی کشت کنم.
محسن مقیمی از کشاورزان شهر بنجار نیز گفت: با وجودی که هر ساله از وضعیت نامناسب آب آگاه هستیم ولی به ناچار محصول خود را کشت و آنها را بیمه می کنیم.
وی با انتقاد از عملکرد بیمه ادامه داد: متاسفانه پس از آسیب دیدن محصولات براثر وزش بادهای شدید، نور خورشید و نبود آب وقتی به بیمه مراجعه می کنیم جوابی مناسب به کشاورز داده نمی شود و اندک خسارت پرداختی از سوی بیمه به کشاورزان خسارت دیده در مقابل خسارات وارده ناچیز است.
علی یارمحمدی کشاورز شهرستان هیرمند از وضعیت بد رها سازی آب و عدم برنامه ریزی صحیح آب گلایه کرد .
وی از مسوولان دست اندرکار انتظار دارد با نگاه ویژه و رعایت عدالت آب را برای تمام کشاورزان رها سازی کنند تا آنان نیز با تعلق خاطر بیشتری محصولات خود را کشت کنند اما متاسفانه برخی اقدامات موجب نارضایتی و وارد آمدن ضرر و زیان به کشاورزان می شود.
مدیر جهاد کشاورزی زابل در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: کار برداشت محصول گندم از حدود هشت هزار هکتار اراضی شهرستان زابل از اواسط اردیبهشت آغاز و تا پایان خرداد ادامه دارد.
سید رضا موسوی اظهار داشت: در کار برداشت محصول 14 دستگاه کمباین، 40 دستگاه دروگر و 230 دستگاه تراکتور فعالیت دارند و تاکنون افزون بر 40 درصد این محصول برداشت شده است و با توجه به بادهای 120 روزه کار خرمن کوبی تا شهریور ادامه دارد.
وی یادآورشد: دو مرکز خرید گندم به قیمت تضمینی هر کیلوگرم هزار و 155 تومان از سوی اداره غله و اتحادیه تعاون روستایی در شهرستان زابل راه اندازی شده است.
مدیر جهاد کشاورزی زابل از کشاورزان خواست تا هرچه سریعتر نسبت به برداشت محصولات و خرمن کوبی اقدام و گندم مازاد بر مصرف را به مراکز خرید تحویل دهند.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان هامون نیز گفت: کشاورزان این شهرستان در سال جاری 21 هزار هکتار از زمین های کشاورزی را به کشت گندم اختصاص داده اند.
علیرضا روحی اظهار داشت: 11 دستگاه کمباین و 180 دستگاه دروگر مشغول برداشت محصول از زمین های زیرکشت هستند.
وی یادآور شد: با توجه به تاخیر در رها سازی آب پیش بینی می شود از هر هکتار دو تن گندم برداشت شود.
روحی با بیان اینکه افزون بر 9 هزار و 150 هکتار از زمین های زیر کشت گندم بیمه شده است بیان کرد: بالغ بر 40 درصد مزارع دچار خسارت شده اند.
وی از کشاورزان خواست تا گندم مازاد بر نیاز خود را به مراکز خرید گندم که از طریق دولت معرفی شده اند با نرخ تعیین شده تحویل دهند.
مدیر کشاورزی هیرمند نیز گفت: در این شهرستان چهار هزار و 700 هکتار گندم و دو هزار و 200 هکتار جو کشت شده است و 13 دستگاه کمباین و 110 دستگاه دروگر مشغول برداشت این محصولات هستند.
حبیب رستمی ادامه داد: دو هزار و 670 هکتار از سطح زیر کشت گندم توسط کشاورزان بیمه شده که شش میلیارد و 242 میلیون تومان در سال جاری به محصولات آنها خسارت وارد شده است.
اجرای صحیح طرح مهم انتقال آب بوسیله لوله که در سال 93 با حضور مسوولان کشوری، استانی، نمایندگان مردم سیستان در مجلس، سران طوایف، معتمدان، ریش سفیدان و مردم منطقه افتتاح شد، سبب ماندگاری مردم و مهاجرت معکوس به منطقه خواهد شد.
مردم سختکوش و مهربان زابل، هیرمند، زهک، هامون و نیمروز از مسوولان انتظار دارند در اجرای هر چه سریعتر طرح اهتمام داشته باشند.