موفقیت آبیاری نوین در کشاورزی پیرامون دریاچه ارومیه
(یکشنبه 1394/03/17 )
روزنامه ایران :
مدیر کل دفتر امور آب و خاک کشاورزی از صرفهجویی 60 میلیون متر مکعبی آب در این حوزه خبر داد
سهیلا یادگاری
دولت حفظ و بهرهبرداری از منابع آب و خاک را به عنوان یکی از برنامههای اصلی در بخش کشاورزی در دست اقدام دارد که احیای تالابها و دریاچهها و حفظ منابع آبی نیز از آنجمله است. آنطور که مدیر کل دفتر امور آب و خاک کشاورزی میگوید اجرای طرحهای آبیاری تحت فشار و روشهای نوین آبیاری در حوضه آبریز دریاچه ارومیه صرفهجویی 60 میلیون متر مکعبی آب در این حوضه در سال 93 را در پی داشته است.
توسعه کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه یکی از مقصران اصلی وضعیت کنونی دریاچه شناخته میشود. در سالهای گذشته هرچقدر منابع آبی کاهش یافت، در عوض سطح زیر کشت در اطراف دریاچه افزایش یافت. توسعه کشاورزی، آب ورودی به دریاچه ارومیه راتا حد زیادی کاهش داد که همزمان با آن نیز افزایش دما و تبخیر زنجیرهای تشکیل دادند تا مقصران اصلی خشکی دریاچه ارومیه لقب بگیرند. طرح توسعه کشاورزی پایدار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به منظور بهرهوری و مصرف بهینه آب در این حوضه و احیای دوباره بخشهای خشک دریاچه از سال 91 به اجرا درآمد. براساس آمار ۱۴۲ هزار کشاورز در استان آذربایجان غربی،
۲۴۴ هزار و ۸۹۵ نفر در آذربایجان شرقی و ۱۱۰ هزار کشاورز در استان کردستان و در مجموع ۴۹۶ هزار و ۸۹۵ کشاورز در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به کشاورزی مشغول هستند که از این تعداد ۵۳ هزار کشاورز در طرح توسعه کشاورزی پایدار همکاری میکنند. یکی از دلایل اصلی بحرانی شدن وضعیت دریاچه ارومیه، کشاورزی سنتی و برداشت بیرویه آب از منابع آبی سطحی و زیر زمینی در این حوضه آبریز است به همین علت با تشکیل کارگروه احیای دریاچه تغییر در برنامههای کشاورزی این منطقه یکی از راهبردهای کنترل و مدیریت مصرف آب در نظر گرفته شد.
بخش کشاورزی عمدهترین مصرفکننده منابع آب است، طبق برآوردها نزدیک به ۹۰ درصد منابع آبی در این بخش مصرف میشود، همچنین بررسیها نشان میدهد میانگین راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی در سطح حوضه آبریز از حدود ۳۰درصد بیشتر نیست. بر این اساس طرح توسعه کشاورزی پایدار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه تعریف شد و اجرای آن از سال ۱۳۹۱ با همکاری کشور ژاپن آغاز شد. طرح توسعه پایدار در حوضه آبریز دریاچه که میتوان از آن به عنوان تنها راه نجات دریاچه نام برد فراهم کردن زمینه برای مشارکت مردم در فرایند احیای دریاچه ارومیه را هدف اصلی قرار داده است.
در خصوص کارهای اجرایی برای جلوگیری از خشک شدن بیشتر دریاچه ارومیه و احیای آن علیرضا پرستار، مدیر کل دفتر امور آب و خاک کشاورزی به سؤالات ایران پاسخ داد:
استقرار برنامه کشاورزی پایدار در حوضه دریاچه ارومیه با چه هدفی در حال اجراست؟
برنامه کشاورزی پایدار در حوضه آبریز دریاچه ارومیه با هدف کاهش 35 درصدی آب در بخش کشاورزی با برنامههای اجرایی همه جانبه از سوی سازمان حفاظت محیط زیست از سال 91 با همکاری ژاپن آغاز شده است و در حال گسترش است. اجرای برنامه کشاورزی پایدار با راهبرد مدیریت جامع تولید (آی پی سی ام) در حوزه دریاچه ارومیه 5/3 کیلومتر با دریاچه ارومیه فاصله دارد و در اجرای این طرح در اراضی مذکور سیب، صیفیجات، گندم و جو کشت خواهد شد. طرح راهبرد IPCM عبارت از استقرار سیستم مدیریت جامع تولید با تأکید بر کشاورزی مشارکتی و اصلاح یا تغییر روشهای مدیریت تولید است.
وضعیت اجرای طرحهای آبیاری در حوضه دریاچه ارومیه چگونه است؟ اجرای این طرح از چه زمانی آغاز شده و چه مقدار در کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی مؤثر بوده است؟
طرحهای آبیاری تحت فشار و روشهای نوین آبیاری و توسعه شبکههای فرعی آبیاری و زهکشی از سالهای گذشته همانند سایر استانهای کشور در حوضه آبریز دریاچه نیز در دست اجرا بوده است. اما در چارچوب طرحهای مصوب دولت در سال 93 با توجه با اعتبارات دریافتی این طرحها ادامه یافته و حدود 60 میلیون متر مکعب آب تاکنون صرفهجویی شده است.
آماری از کل کشور در خصوص میزان کاهش مصرف آب با برنامههای جدیدی در بخش کشاورزی وجود دارد؟
برنامههای جاری سالانه مبین انجام اقدامات تازهای است که هر کدام به نوبه خود در کاهش میزان مصرف آب نقش بسزایی دارد. از آنجا که حدود کمتر از 10 درصد آب مصرفی بخش کشاورزی بهصورت حجمی تحویل میشود از منظر آماری میزان مصرف آب در بخش کشاورزی محرز و تعیین نشده است.
اجرای آبیاری نوین یکی از برنامههای اصلی وزارت جهاد کشاورزی برای بهرهوری بیشتر و کاهش مصرف آب در این بخش است. از ابتدای سال آبی جاری چه میزان از اراضی، تحت آبیاری مکانیزه قرار گرفته است؟
از ابتدای سالجاری 7713 هکتار از اراضی باغی و زراعی تحت پوشش سامانههای نوین آبیاری قرار گرفته است. با تغییر رویکرد در مصرف آب حوزه کشاورزی موجب گرایش کارشناسان و کشاورزان به مصرف بهینه آب شده است.
برنامههای آتی برای اجرای طرحهای نوین آبیاری، کاهش مصرف آب در کشاورزی چست؟ آیا استانهایی به عنوان پایلوت برای اجرای این برنامهها در نظر گرفته شده است؟
با توجه به بحران و محدودیت آب در بخش کشاورزی، توسعه سامانههای نوین آبیاری بویژه آبیاری موضعی که دارای راندمان بیشتری نسبت به سایر روشهای آبیاری است در دستور کار وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد و تاکنون 4/1 میلیون هکتار از اراضی باغی و زراعی کشور به انواع سامانههای نوین آبیاری تجهیز شده است و در نظر است امسال در صورت تخصیص و تأمین بموقع اعتبار نسبت به اجرای حدود 200 هزار هکتار از انواع سامانههای نوین آبیاری اقدام شود. این طرح بهصورت تقاضا محور در تمام استانها در حال توسعه است. پشتیبانی دولت از آب و خاک کشور در چارچوب 5 طرح با 5 مجری در حال انجام است.