تداوم کاشت برنج در مناطق خشک کشور
(یکشنبه 1394/05/04)
روزنامه ایران :
با تشدید کم آبی و خشک شدن تالابها و رودخانهها در برخی استانها و کاهش آبهای زیرزمینی، وزارت جهاد کشاورزی با توجه به بیشترین مصرف آب در این بخش، برنامهای برای کاشت نشدن محصولات آب بر در استانهای کم آب و خشک تدوین کرد که کشت برنج در استانهای شمالی و کشت نشدن آن در استانهای دیگر یکی از بخشهای مهم این برنامه بود اما گزارشها نشان میدهد که کشت برنج در استانهای غیر از شمال همچنان ادامه دارد.
به اذعان کارشناسان و متولیان بخش کشاورزی و آب، به علت کم آبی در حال حاضر کشور تحمل کشت برنج در خارج از استانهای شمالی را ندارد و نباید از کشت برنج در استانهایی مانند خوزستان، اصفهان، لرستان، سیستان و بلوچستان، فارس، ایلام، آذربایجان و... حمایت شود. آنها معتقدند بهخاطر حفظ منابع آبی ناچار هستیم واردات آب مجازی داشته باشیم و واردات برنج هم مانند انواع غلات دیگر که آنها هم واردات مجازی آب محسوب میشود میتواند بخشی از مشکل کم آبی را حل کند. با وجود اینکه وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده از کشت برنج در استانهای خارج از بخش شمالی کشور حمایت نمیکند اما کشت این محصول در استانهای کم آب ادامه دارد و حتی در برخی نقاط از آبهای زیر زمینی برای تأمین آب برای کشت برنج استفاده میشود.
کاهش سطح زیرکشت برنج در نقاط کم آب
جلوگیری از کشت محصولات آب بر در نقاط کم آب موضوعی است که برخی کارشناسان آن را به جای حمایت نکردن از کشت آن مطرح میکنند. «عیسی کلانتری» دبیر کل خانه کشاورز در این خصوص میگوید دولت علاوه بر حمایت نکردن از کشت محصولات آب بر مانند برنج در استانهای کم آب باید از کشت آنها جلوگیری کند.
اما «کاوه خاکسار»، مدیر کل دفتر غلات وزارت جهاد کشاورزی درگفتوگو با «ایران» میگوید بر اساس قانون دولت نمیتواند کشت محصولی را ممنوع کند به همین دلیل وزارت جهاد کشاورزی نمیتواند از کشت برنج در استانهای غیر از شهرهای شمالی جلوگیری کند بنابراین برنامه ما حمایت نکردن از کشت این محصولات در استانهای کم آب است. به گفته خاکسار بیمه نکردن محصولات، نپرداختن یارانه یا خسارت احتمالی از جمله راهکارهایی است که برای کاهش کشت محصولات آب بر در مناطق کم آب به کار برده میشود. وی نتیجه این کار را این گونه ارزیابی میکند که به عنوان مثال کاشت برنج در استانهای دیگر کم شده و برنامه این است که سطح زیر کشت برنج در نقاط کم آب به تدریج به سمت صفر برسد برهمین اساس کشت برنج که در سالهای قبل در استان اصفهان حدود 18 هزار هکتار بود امسال بسیار کاهش یافته و به 2 هزار هکتار رسیده است.
خاکسار خاطرنشان میکند: سطح زیرکشت برنج در طرح افزایش ضریب خوداتکایی محصول 484 هزار هکتار پیشبینی شده و برنامه ما این است که ظرف چند سال آینده بهعلت بحران آب، سطح کشت برنج استانهای غیرشمالی را کاهش دهیم و بر تولید این محصول در استانهای شمالی متمرکز شویم. بسیاری ازاستانهای کشورکه قبلاً کشت برنج در آنها انجام میشد وارد مرحله بحران آبی شدهاند و اگر بخواهیم کشت برنج را در این استانها ادامه دهیم ناچار خواهیم بود تا چند سال دیگر به علت کاهش بیش از حد آبهای زیرزمینی کشاورزی را در این استانها محدود کنیم.
وی استفاده از آبهای زیرزمینی برای کشت برنج در برخی نقاط کشور را تأیید نکرد و گفت برنج در نقاط کم آب معمولاً در مجاورت رودخانهها و تالابها و جاهایی که سطح آب سفرههای زیرزمینی بالا است کشت میشود و این مناطق محدود هستند اما کشت برنج با استفاده از آب چاه ممنوع است و اگر در جایی این اتفاق افتاده وزارت نیرو مسئول پیگیری و بستن چاه است.
جای خالی الگوی کشت در کشاورزی
جمیل علیزاده شایق دبیر انجمن برنج در خصوص کاهش سطح زیرکشت برنج در مناطق کم آب اعتقاد دیگری دارد و درگفتوگو با «ایران» میگوید در فصل کاشت مانند سالهای قبل کشاورزان برنج کاشتند اما بعد از مدتی بهخاطر کاهش بارش و کم آبی سطح کشت برنج از چرخه خارج شد البته کاهش سطح زیر کشت نه تنها فقط در برخی استانها اتفاق افتاده و به صفر نزدیک نشده است بلکه در استانهای خوزستان، ایلام، لرستان، آذربایجان، قزوین و فارس بهخاطر کاهش بارشها زمینهای زیر کشت برنج از چرخه خارج شد.وی میافزاید: سال گذشته سطح زیر کشت برنج حدود 630هزار هکتار بود که امسال این سطح با کاهش 30 هزار هکتاری به 600 هزار هکتار رسیده است.به گفته شایق این موضوع نشان میدهد با دستور و بخشنامه نمیتوان کشاورز را به کاشت یا نکاشتن محصولی مجبور کرد بلکه تنها راه آن آموزش و ترویج کشاورزی است. یعنی بر اساس الگوی کشتی که تدوین میکنیم به کشاورز آموزش دهیم که کاشتن چه محصولی به نفع اوست.
وی با اشاره به تدوین الگوی کشت در سال 1362 میگوید: در این سال الگویی برای نظام کشت در سراسر کشور تدوین شد اما این طرح هیچ گاه اجرا نشد و کسی نمیداند آن طرح چه سرنوشتی پیدا کرد. دبیر انجمن برنج جلب اعتماد کشاورز را بهترین راهکار برای ارائه الگوی کشت به او میداند و اضافه میکند: تا کشاورز به متولیان و مسئولان اعتماد نداشته باشد زیر بار طرحهای کشت نمیرود بنابراین با آموزش و ترویج باید اعتماد کشاورزان را جلب سپس الگوی کشت را در هر منطقه اجرا کنیم.وی درباره حفر چاه عمیق برای کشت برنج در مناطق کم آب میگوید: در سالهای گذشته حفر چاه نه فقط برای برنج که برای بسیاری از محصولات کشاورزی مرسوم شد و در دولت قبل به جای جلوگیری از این کار به اسم حمایت از کشاورز به چاه هایی که غیر مجاز حفر شده بود هم مجوز داد.
به گفته شایق یکی از دلایل خشکی دریاچه ارومیه حفر چاههای بسیار در اطرف این دریاچه بود و بعد از استان آذربایجان غربی، استان فارس بیشترین میزان حفر چاههای غیر مجاز را دارد.
شایق با بیان اینکه 86 درصد محصول برنج کشور در استانهای شمالی و 14درصد آن در شهرهای دیگر کشت میشود گفت: در استانهای خارج از شمال کشور کشت برنج بیشتر با استفاده از آب رودخانههای فصلی و آبهای سرگردان انجام میشود و حفر چاه برای کشت برنج در نقاط محدودی است که باید از آن جلوگیری شود.
دبیر انجمن برنج میگوید وقتی به کشاورزان توصیه میکنیم مثلاً به دلیل کم آبی برنج نکارند باید محصول جایگزین را به آنها معرفی کنیم و حمایت لازم را نیز برای کشتهای دیگر از کشاورز به عمل آوریم. باید این موضوع را اعلام کنیم که به بهانه کشت محصولات مختلف نباید به بحران کمآبی کشور دامن بزنیم، با این کار کشت در مناطقی غیر از استانهای شمالی، کشور از نظر منابع آبی و نشست سفرههای زیرزمینی ویران میشود.