ایران - پاکستان - چین محور جدید خط لوله گاز صلح
(یک شنبه 1394/08/10)
ایرنا:
«ایگور پانکراتنکو» کارشناس روس در حوزه انرژی نوشت: مشارکت چین در طرح خط لوله گاز صلح که ایران و پاکستان در آن حضور دارند، به تحقق و راه اندازی آن در دو سال آینده کمک خواهد کرد و اجرایی شدن این پروژه بر توسعه مناطق عبور این خط لوله تاثیر بسزایی خواهد داشت.
تحلیلگر روس در گزارشی که در پایگاه خبری «ایران.رو» متعلق به روسیه منتشر شد، افزود: "خط لوله گاز ایران تا پاکستان که با نام پرجاذبه «صلح» با توجه به مدت زمان طولانی بحث و بررسی و هماهنگی های ساخت آن، رکورد زده است، می تواند تا دسامبر 2017 به واقعیت عینی برسد.
" ارقام اقتصادی این پروژه شامل یک هزار و 735 کیلومتر خط لوله، هزینه های قریب به 5.2 میلیارد دلاری ساخت و دیگر تجهیزات است.
" در بعد سیاسی (نیز) ساخت این خط لوله به معنی گام نخست تهران به سوی شرکت در فضای اقتصادی راه جدید ابریشم چین است."
" ایده ساخت خط لوله صلح بار اول اواخر سال های 1950 مطرح شد که یک استاد دانشگاه پاکستانی به نام «مالک احمدخان» در یک مقاله علمی - کاربردی امکان ساخت آن را مطرح کرد.
" موضوع این مقاله پس از مدتی به فراموشی سپرده شد و در سال 1989 که خطر کمبود گاز از دورنمای مبهم به خطری واقعی تبدیل شد، اندیشه کاربردی 30 سال قبل به موضوع مذاکرات رسمی مسوولان دو کشور تبدیل شد.
" سال 1995، تهران و اسلام آباد موافقتنامه مقدماتی طرح «خط لوله صلح» را امضا کردند و پس از گذشت چهار سال هند نیز به این پروژه ملحق و بازی واشنگتن علیه این خط لوله شروع شد که تا کنون ادامه دارد.
" حتی اواخر تابستان امسال که توافق هسته ای ایران حاصل شد و «شی جین پینگ» رئیس جمهوری چین به اسلام آباد رفت و طرح خط لوله بعد از آن جامه عمل پوشید، وزارت امور خارجه آمریکا هشدار داد که «رژیم تحریم ها از تهران برداشته نشده است.»
" طرف آمریکایی هشدار داد قانون سال 1996 که به موجب آن هر شرکت غیر آمریکایی که در بخش نفت و گاز ایران بیش از 20 میلیون دلار سرمایه گذاری کند تحریم خواهد شد، لغو نشده است. شرکت هایی که در اجرای طرح خط لوله انتقال گاز سهم داشته باشند، با مشکل روبرو خواهند شد."
***دسایس بزرگ پیرامون خط لوله ایرانی - پاکستانی
پانکراتنکو در ادامه گزارش خود نوشت: "تعطیلی کامل طرح خط لوله صلح، اساس بازی تقریباً 15 ساله واشنگتن علیه این خط لوله است.
" تبعات راهبردی اجرای این طرح از اول به زیان آمریکا بود. صنعت گاز ایران می توانست از منگنه محدودیت های آمریکایی رها شده و به بازارهای عظیم فروش حامل های انرژی در آسیای جنوبی راه پیدا کند. در عین حال وابستگی پاکستان و به تبع آن سیاستمداران اسلام آباد به یارانه های آمریکایی کاهش می یافت.
" هند (هم) که روابط واشنگتن با آن به هنگام امضای توافق ها درباره ساخت خط لوله صلح نسبتاً سرد بود، می توانست برای جهش صنعتی خود منابع جدیدی به دست آورد.
" در این جنگ اقتصادی از همه روش هایی که اصولاً می توانستند به کار گیرند، بهره گرفته شد. گاهی به نظر می آمد که توطئه چینی بزرگ آمریکا علیه خط لوله به پیروزی می رسد. این برداشت در سال 2009 به وجود آمد که هند بطور رسمی خروج خود را از این طرح اعلام کرد.
" دهلی نو اختلاف نظر اصولی با تهران را درباره قیمت گذاری گاز صادراتی و فقدان ضمانت های همیشگی بودن صادرات از سوی پاکستان بهانه کرده بود، اما در حقیقت واشنگتن موفق شده بود با نخبگان حاکم بر هند به توافق های راهبردی برسد.
" تغییر جهت گیری سیاست خارجی دهلی نو و پرداختن آن به مشارکت با ایالات متحده در رابطه با طیف وسیع مسایل اعم از مالی، فناوری ها و امور دفاعی مطرح بود و هند در عمل تسلیم آمریکا شد.
" با این حال تأثیرگذاری واشنگتن بر اسلام آباد دشوارتر بود و این به دلیل روحیه خاص ضد آمریکایی پاکستان نبود، بلکه اولاً خط لوله صلح حلقه نجات واقعی برای اقتصاد این کشور است که از کمبود حامل های انرژی بی رمق شده است و دیگر اینکه پکن علاقه فزاینده ای از خود به این پروژه نشان داد.
" البته چین تا زمانی سعی می کرد در تحولات پیرامون خط لوله ایرانی - پاکستانی مداخله نکند زیرا به رسم خود منتظر فرصت مناسب بود، اما در عین حال اوضاع را به دقت زیر نظر داشت."
نویسنده با اشاره به فشارهای آمریکا بر پاکستان برای انصراف از مشارکت در طرح خط لوله صلح افزود: "واشنگتن ابتدا حجم صادرات نظامی را به پاکستان محدود کرد و سپس صداهایی که اسلام آباد به حمایت از تروریسم بین المللی متهم می کردند، بلندتر شدند. سرانجام، دولت پاکستان و شرکت هایی که با طرح خط لوله ارتباط داشتند، نتوانستند برای ساخت قسمت خط لوله خود منابع مالی تامین کنند یا از به اصطلاح سازمان های مالی بین المللی وام دریافت کنند.
" برای تکمیل طرح، حدود دو میلیارد دلار اعتبار لازم بود. اسلام آباد نزدیک بود از ادامه اجرای این طرح خودداری کند که ستون پنجم یعنی لابی نیرومند آمریکایی بر همین تصمیم پافشاری می کرد. آنچه که اوضاع را حساستر می کرد، این بود که قسمت ایرانی خط لوله تا آن موقع ساخته شده بود، اما تهران که قربانی تحریم های مختلف شده بود، به علت کمبود بودجه نمی توانست عملیات اجرایی را در خاک پاکستان به حساب خود انجام دهد. در همان موقع بود که پکن وارد صحنه شد."
***ایران- پاکستان - چین: محور جدید خط لوله «صلح»
تحلیلگر روس در ادامه گزارش خود افزود: "آوریل امسال شی جین پینگ رئیس جمهوری چین از اسلام آباد دیدار کرد. در نتیجه این سفر 51 موافقتنامه معادل 46 میلیارد دلار امضا شد که بخش عمده این توافق ها با اجرای طرح «دالان اقتصادی چین و پاکستان» (China-Pak Economic Corridor - CPEC) در 10تا 15 سال آینده ارتباط داشت.
" به موجب موافقتنامه های امضاشده در اسلام آباد، قرار شد 85% هزینه های ساخت قسمت پاکستانی خط لوله انتقال گاز به حساب وام ویژه چینی تأمین شود. قرار است تا پایان سال 2016 در نقطه مقصد خط لوله یعنی در بندر پاکستانی «گوادر»، ساخت کارخانه فشرده کردن گاز آغاز شود که پکن برای این کار هم اعتبارات مالی مکملی در نظر گرفت.
" همزمان در این بندر عملیات طراحی پالایشگاه بزرگ نفت با ظرفیت 400 هزار بشکه در روز و با هزینه حدود چهار میلیارد دلار شروع می شود.
" نمایندگان پکن پیام داده اند در این پالایشگاه جایی برای نفت خام ایران که از بندر عباس (یا به عبارت دقیقتر از مجتمع شهید رجایی واقع در 20 کیلومتری غرب بندر عباس) صادر می شود، پیدا خواهد شد."
نویسنده گزارش با بیان اینکه هر سه طرف (ایران، چین و پاکستان) از متصل کردن خط لوله صلح به کریدور اقتصادی چین - پاکستان سود راهبردی می برند، اضافه کرد: "تهران مسأله متنوع کردن مسیرهای صادراتی حامل های انرژی خود را حل می کند و به بازار آسیای جنوبی دسترسی پیدا می کند و نیز می تواند خط لوله را تا خاک چین ادامه دهد.
" ایران برای این پیشرفت ارزش زیادی قائل است و «بیژن نامدار زنگنه» وزیر نفت ایران به تازگی درباره چشم انداز صادرات گاز تأکید کرد،مسئولان جمهوری اسلامی ایران نه اروپا ، بلکه بازارهای آسیایی را اولویت خود می دانند.
" منظور وزیر نفت ایران چشم انداز جدید همکاری با چین در این زمینه بود. همچنین موجبات جلب سرمایه گذاری های چندین میلیاردی برای به روز کردن صنعت نفت و گاز ایران که حاد ترین مسأله است، فراهم می شود.
" اجرای این طرح به پاکستان اجازه می دهد هر روز حدود 21 میلیون متر مکعب گاز طبیعی از ایران دریافت کند و در نتیجه اقتصاد این کشور می تواند ضمن غلبه بر کمبود فزاینده انرژی درآمد قابل توجهی از محل ترانزیت گاز به دست آورد.
" قرار است بخش عمده گاز دریافتی به تولید برق اختصاص یابد، که در این صورت تولید برق به میزان پنج هزار مگاوات افزایش خواهد یافت. کارشناسان پاکستانی همزمان برآورد کرده اند که استفاده از گاز طبیعی ایران به جای گاز تغلیظ شده، هر سال موجب 735 میلیون دلار صرفه جویی خواهد شد.
" کارشناسان کمیته هماهنگی اقتصادی هیأت وزیران پاکستان برآورد کرده اند در صورت استفاده از گاز خط لوله «صلح» به جای نفت در نیروگاه های حرارتی کشور می توان بهای تمام شده تولید یک کیلووات ساعت برق را به میزان 30 درصد کاهش داد.
" البته هر یک از سه طرف پکن، اسلام آباد و تهران در صورت اجرای حداقل بخشی از این پروژه، سود قابل توجه سیاسی را که بدون اغراق می توان آن را راهبردی دانست، دریافت می کنند. در این صورت موازنه منافع منطقه ای در حد زیادی به نفع آنها جا به جا خواهد شد."
*** آیا حرکات متقابل واشنگتن در مورد طرح صلح به پایان رسیده است؟
پانکراتنکو در ادامه نوشت: "محاسبات پکن که به طرف سوم طرح «صلح» تبدیل شد، از منطق بی عیب و نقص و ظرافت راهبردی برخوردار است. خط لوله انتقال گاز می تواند از گوادر تا کاشغر، مرکز منطقه خود مختار سین کیانگ چین ادامه یابد و بصورت موازی با بزرگراه راهبردی 1300 کیلومتری چینی -پاکستانی «قره قروم» ساخته شود."
" بازسازی این بزرگراه نیز در طرح دالان اقتصادی پیش بینی شده است. خط لوله انتقال نفت هم در امتداد آن ساخته خواهد شد.
" مسیر سنتی 12 هزار کیلومتری انتقال حامل های انرژی تا دوهزار و 395 کیلومتر کاهش خواهد یافت و علاوه بر آن، چین می تواند از مخمصه بالقوه تنگه های هرمز و مالاک که ممکن است در صورت بروز مناقشه توسط نیروی دریایی دشمنان مسدود شوند، آزاد شود.
" همانطور که «خالد محمود» رئیس کمیته امور بین الملل اسلام آباد اشاره کرد، ساخت دالان اقتصادی چینی - پاکستانی، ارتباط چین را با خلیج فارس، آفریقا و اروپا تقویت و تسهیل خواهد کرد.
" در این شرایط آمریکا ممکن است برای ایجاد مانع در طرح خط لوله صلح به تحریک گروه های تروریستی در پاکستان بپردازد و این مساله و موانع دیگر که ممکن است توسط واشنگتن ایجاد شود، باید در محاسبات کشورهای شرکت کننده در طرح خط لوله گاز صلح به دقت مورد توجه قرار گیرد و در صورت نیاز تدابیر موثر برای خنثی سازی تلاش های مخرب آمریکا اندیشیده و اجرا شود