حال و روز کشورهای نفتی در نفت زیر 40 دلار
(پنج شنبه 1394/10/10)
روزنامه ایران:
منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا معروف به «منا» (MENA) منطقهای است که از نظر منابع طبیعی شرایط مطلوبی دارد.
این منطقه تقریباً ۶۰ درصد منابع نفتی و ۴۵ درصد منابع گازی جهان را به خود اختصاص میدهد و یکی از قدیمیترین حوزههای برداشت نفت در جهان محسوب می شود. از اینرو اقتصاد اغلب این کشورها رابطه تنگاتنگی با تغییرات جهانی بهای نفت دارد. کشورهایی مانند الجزایر، ایران، عراق، سوریه، یمن، بحرین، کویت، لیبی، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات که اغلب عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت خام (اوپک) نیز هستند. درحال حاضر این کشورها در مراحل نهایی تنظیم و تصویب بودجه سال آتی خود به سر میبرند، این در حالی است که سقوط پی در پی قیمت نفت در دو سال آخر و رسیدن آن به کانال 30 دلار، بودجه ریزی را برای این کشورها مختل کرده است.فعالان بازار نفت معتقدند که منشأ تمام مشکلات درآمدی کشورهای حاضر در این منطقه به تصمیمهای عربستان سعودی به عنوان پرنفوذترین عضو سازمان اوپک و همینطور تولید نفت غیرمتعارف امریکا ختم میشود. آنها رابطه میان سیاستهای عربستان و امریکا با وضع بازار نفت را به جنگی تشبیه میکنند که کشورهای منطقه منا قربانیان آن جنگ هستند. اگرچه این جنگ تلفات ندارد اما خسارتهای جبران ناپذیری برای کشورها به همراه دارد. در شرایط فعلی به نظر میرسد برای جبران این خسارتها صادرکنندگان نفت خاورمیانه و شمال آفریقا نیاز به تنوع بخشی به اقتصاد خود، بخصوص در بخش خصوصی دارند و این تنها چیزی است که قیمتهای پایین نفت برای همه آشکار کرده است. در این باره حتی صندوق بینالمللی پول به کشورهای حاضر در منطقه منا و عضو اوپک پیشنهاد داده است که برای ادامه حیات اقتصاد خود، یارانه مصرف انرژی را هرچه سریعتر قطع کنند و منابع درآمدی خود را تنوع ببخشند. کاهش اتکای بودجه سال 2016 به درآمدهای نفتی یکی دیگر از پیشنهادهای این صندوق است. سال گذشته زمانی که نفت خام در محدوده 70 دلار برای هر بشکه داد و ستد میشد، برخی از کشورهای تولید کننده نفت در یک اشتباه استراتژیک بودجه امسال خود را با قیمتهای بالای نفت بستند که این موضوع باعث شد در سال جاری با کسری بودجه فراوان روبهرو شوند. اکنون صندوق بینالمللی پول این موضوع را تذکر میدهد.
قیمت نفت در سال 2016 میلادی یکی از ابهامهای بزرگ بودجه ریزی کشورهای نفتی است. برخی چشم انداز بازار را مثبت و برخی منفی ترسیم میکنند. ایران در آستانه افزایش عرضه نفت به بازار است و این اتفاق در حالی که عربستان و متحدانش حاضر به بازپس دادن بازار ایران نیستند تولیدکنندگان نفت خام را نگران کرده است، زمانی که تحریمهای ایران شدت گرفت 4 کشور عضو اوپک که در رأس آنها عربستان قرار دارد سهم بازار از دست رفته ایران را تصاحب کردند و حتی نفت بیشتری نسبت به سهمیه از دست رفته ایران به بازار تزریق کردند اکنون ایران از این کشورها خواسته است تا نسبت به نظام سهمیهبندی اوپک پایبند باشند و برای بازگشت ایران به بازار جا باز کنند تا بعد از لغو تحریمها عرضه بیشتر این کشور به بازار منجر به سقوط بیشتر قیمت نفت نشود.
گذشتهای پر رونق و آیندهای مبهم
رشد سریع بهای نفت در بازار جهانی در سال 2007 میلادی که از مرز 100 دلار در هر بشکه نیز فراتر رفت، یکی از عوامل اصلی رشد در کشورهای «منا» محسوب میشود. درآمد نفت خام و فرآوردههای نفتی در کشورهای نفتخیز از جمله کشور عراق، از 585 میلیارد به 653 میلیارد دلار افزایش یافت. (یعنی 122 میلیارد دلار اضافه درآمد، با توجه به کاهش همزمان میزان تولید نفت و رعایت سهمیه سازمان اوپک). علاوه بر آن، این کشورها توانستند 68 میلیارد دلار به کشورهای دیگر (غیر نفتی) کمک کنند. مخارج حفاری و نوکاری چاههای نفت این منطقه در این سال بالغ بر ۷/۷ میلیارد دلار برآورد شده است.این فراز و نشیبهای بازار جهانی نفت خام تا سال 2014 ادامه یافت اما از نیمه دوم این سال روند نزولی قیمت نفت شروع شد. به طوری که نفت خام در کمتر از 5 ماه از قیمتی معادل 115 دلار برای هربشکه به نصف رسید و اکنون که در آخرین روزهای سال 2015 به سر میبریم قیمت این کالا به 37 دلار برای هر بشکه رسیده است. در این قیمت مانور تصمیمگیری صادرکنندگان نفت منطقه بسیار محدود خواهد شد و اغلب سعی میکنند که بودجه سال 2016 را کمی محتاط تر از سال گذشته تنظیم کنند.
پیشبینی کشورهای نفتی عضو منا از بهای نفت سال 2016
با نگاهی به بودجه کشورهای نفتی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا برای سال آتی میتوان دریافت که اغلب این کشورها قیمت نفت در بودجه سال 2016 میلادی را بین 40 الی 50 دلار در نظر گرفتهاند. این رقم برای تأمین مالی بودجه تمام کشورهای نفتی بسیار کم است و از این بابت صادرکنندگان نفت باید برای تحقق برنامهها در سال 2016 هزینههای خود را بشدت کاهش دهند تا مبادا با کسری بودجه مواجه شوند. در این میان عربستان سعودی که بودجه سال ۲۰۱۶ خود را با نفت ۲۹ دلار به ازای هر بشکه بست کمترین میزان بهای نفت در بودجه را به خود اختصاص میدهد. سعودیها برای جبران کاهش قیمت نفت در بودجه خود متوسل به فروش سهام سازمانهای دولتی و کاهش یارانهها شدهاند و احتمال می رود که در این سال با کسری 87 میلیارد دلاری نیز مواجه شوند اما حاضر به پذیرش ریسک قیمت بالای نفت در بودجه و کاهش حجم تولید نیستند. به نظر میرسد عمان در مقام دوم کمترین میزان قیمت نفت در بودجه برای سال 2016 قرار دارد. این کشور قیمت نفت را در سال آتی 35 دلار برای هر بشکه در نظر گرفته است. ایران نیز امسال ریسک بودجه ریزی را برای سال مالی 1395 اندکی کاهش داده و با نفت 40 دلار برای هر بشکه لایحه بودجه سال بعد را تنظیم کرده است. بودجه قطر و امارات متحده عربی نیز با در نظر گرفتن قیمت 48 دلار برای هر بشکه نفت بسته شده است. قطر پیشبینی کرد در پی کاهش قیمت جهانی نفت و گاز کسری بودجهاش در سال 2016 به 5/46 میلیارد ریال (77/12میلیارد دلار امریکا) برسد. مابقی کشورهای نفتخیز و صادرکننده نفت خام قیمت نفت در سال آتی را در محدوده 50 دلار تخمین زدهاند و بر همین اساس بودجه ریزی کردهاند. قیمت نفت در بازار جهانی با تغییر شرایط اقتصادی و سیاسی تغییر خواهد کرد و تقریباً پیشبینی آن ممکن نیست به همین خاطر کشورها برای تنظیم بودجه سال آینده با توجه به نیاز مالی کشورشان و قیمت فعلی نفت خام در بازار جهانی تصمیمگیری کردهاند که البته این قیمتها با قیمت مطلوب نفت برای اقتصاد کشورشان فاصله زیادی دارد.در جدول بالا قیمت های مورد نیاز کشورهای تولیدکننده نفت که اقتصاد آنها را از رکود خارج خواهد کرد آمده است. اکنون قیمت نفت با این ارقام فاصله زیادی دارد.