ایرنا:
نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی کافی، بی توجهی به مقوله برندسازی، نقص در زنجیره تولید، هدر رفت بخشی از تولیدات باغی، سودجویی دلالان و بی توجهی به بهره وری اقتصادی بعنوان حلقه گم شده بخش کشاورزی چهارمحال و بختیاری در میزگرد ایرنا شهرکرد با حضور کارشناسان، مسئولان و فعالان این حوزه بررسی شد.


به گزارش ایرنا، از 1641 هزار هکتار مساحت چهارمحال و بختیاری، 250 هزار هکتار (15 درصد) آن به اراضی کشاورزی، 341 هزار هکتار (21 درصد) جنگل و بیش از یک میلیون هکتار (64 درصد) آن مرتع است.
از 250 هزار هکتار اراضی کشاورزی حدود 145 هزار هکتار (59 درصد) آن به کشت محصولات زراعی و حدود 38 هزار هکتار (15 درصد) آن به کشت محصولات باغی اختصاص یافته است و حدود 65 هزار هکتار (26 درصد) آن بصورت آیش است.
سالانه بیش از 1.4 میلیون تن محصولات کشاورزی در این استان تولید می شود که از این مقدار، حدود 820 هزار تن (65 درصد) مربوط به محصولات زراعی، حدود 200 هزار تن (16 درصد) به محصولات باغی و مابقی به محصولات دام و طیور و کشت گلخانه ای اختصاص دارد.
در بین تمام محصولات باغی گردو و بادام، انگور، سیب و هلو با داشتن سطحی معادل 34 هزار هکتار حدود 90 درصد سطح باغات استان را به خود اختصاص داده است.
این استان در تولید برخی محصولات باغی در جایگاه خوبی در کشور قرار دارد که به طور مثال در تولید بادام آبی برای نهمین سال پیاپی رتبه نخست را در کشور به خود اختصاص داده است.
اما با این وجود به سبب نبود صنایع تبدیلی، خام فروشی و نبود برندهای معتبر محصولات کشاورزی در استان هر سال شاهد از بین رفتن بخشی از این محصولات هستیم که نه تنها نمی تواند در افزایش ارزش افزوده این حوزه موثر واقع شود بلکه کشاورزان را با خسارت های قابل توجهی مواجه می کند.
در واقع نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی کافی بعنوان حلقه گم شده بخش کشاورزی چهارمحال و بختیاری نه تنها مجال بهره گیری از استعدادهای بالقوه این حوزه را از متولیان امر گرفته بلکه منجر به افزایش حجم ضایعات و سر ریز شدن سود ناشی از دسترنج کشاورزان به جیب دلالان شده است.
در همین راستا بررسی چالش نبود صنایع تبدیلی و اقداماتی که برای رفع آن تاکنون در استان انجام شده است با حضور کارشناسان، مسئولان و فعالان حوزه کشاورزی در میزگرد ایرنا مرکز شهرکرد بررسی شد که مشروح آن را در ادامه می خوانید:

** تولید 1.2 درصد محصولات کشاورزی کشور در استان
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی سازمان جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری در این میزگرد با تشریح سیمای عمومی بخش کشاورزی استان اظهار داشت: استان با دارا بودن یک درصد از خاک و کمتر از یک درصد جمعیت کشور 1.2 درصد تولیدات بخش کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده است.
حسین برزگر افزود: از 280 هزار میلیارد تومان تولیدات کشاورزی استان 3 هزار و 400 میلیارد تومان ارزش افزوده و تولید ناخالص داخلی استان در حوزه کشاورزی است.
وی تصریح کرد: یک سوم تولید ناخالص داخلی استان مربوط به بخش کشاورزی است که در مقایسه با کشور که 20 تا 22 درصد است، نشان از ظرفیت و جایگاه خوب بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی استان دارد.
معاون برنامه ریزی و امور اقتصادی سازمان جهاد کشاورزی استان با بیان اینکه میانگین اشتغال کشور در بخش کشاورزی 16 تا 18 درصد است، افزود: این در حالی است که این بخش 22 درصد اشتغال استان را به خود اختصاص داده که حاکی از ظرفیت بالای اشتغال این بخش در استان است.
برزگر، رتبه نخست تولید بادام آبی کشور با 24 هزار تن در سال، رتبه 6 تولید قارچ خوراکی با سالانه 7 هزار تن، تولید 250 هزارتن شیر معادل 3.2 درصد شیر کشور، تولید 21 هزار و 200 تن گوشت قرمز و 27 هزار تن گوشت مرغ و تولید یکهزار و 500 تن عسل را از مهمترین ظرفیت های بخش کشاورزی استان برشمرد.

** سالانه 200 هزار تن محصولات باغی در استان
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهادکشاورزی چهارمحال و بختیاری نیز در این میزگرد با اشاره به وضعیت محصولات باغی و زراعی استان، اظهار داشت: 200هزار تن سرجمع تولیدات محصولات باغی استان به شمار می رود.
حمیدرضا دانش افزود: محصولات زراعی کشت پاییزه بیش از 83 هزار هکتار گندم و جو را به خود اختصاص داده و و مابقی سطح زیرکشت نیز شامل سیب زمینی، چغدرقند، ذرت علوفه ای است.
وی ادامه داد: در بین محصولات باغی، بادام به عنوان شاخص تولید استان با سطح زیرکشت 15 هزار هکتار است که از این میزان 12 هزار هکتار آن بارور است.
دانش خاطرنشان کرد: همچنین گردو 7 هزار هکتار، هلو 3 هزار و 300 هکتار و سیب درختی در حدود 4 هزار هکتار از سطح زیر کشت باغات استان را به خود اختصاص داده است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی استان تصریح کرد: همچنین 250 هکتار از اراضی استان به کشت گیاهان دارویی، 2 هزار و 400 تن محصولات گلخانه ای، 7 میلیون شاخه گل بریده و 250 تن توت فرهنگی از دیگر محصولات کشاورزی استان به شمار می رود.

**مصرف کود و سم کمتر از میانگین کشور
دانش همچنین با تاکید بر سلامت محصولات کشاورزی استان افزود: مصرف کل سم و کود استان 156 تن است که نسبت به میانگین کشوری و جهانی بسیار پایین تر است.
وی خاطرنشان کرد: سالانه 600 نمونه از محصولات زراعی و باغی استان در خصوص سلامت محصولات آزمایش می شود تا درصورتی که از نظر سموم مشکلی داشته باشند روند تولید آن اصلاح شود.
معاون بهبود امور دام و طیور سازمان جهاد کشاورزی استان نیز در این نشست با اشاره به ظرفیت های این حوزه اظهار داشت: سالانه 300 هزار تن محصولات دام و طیور در استان تولید می شود که 22 درصد حجم و 35 درصد ارزش اقتصادی تولیدات کشاورزی استان را به خود اختصاص داده است.
سام مردانی ادامه داد: تولید 237 هزار تن شیر، 26 هزار تن گوشت قرمز و 24 هزار تن مرغ و 1500 تن عسل در سال از مهمترین ظرفیت های این حوزه به شمار می رود.
وی خاطرنشان کرد: در استان مشکلی در خصوص تولید محصولات دام و طیور وجود ندارد و در بسیاری از بخش ها تولیدی بیش از نیاز استان داریم اما نوسانات قیمت ارز تولیدات این حوزه را با چالش هایی مواجه کرد.
معاون صنایع تبدیلی سازمان چهارمحال و بختیاری با تعریف صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی، گفت: این صنایع به صنایعی گفته می شود که به فرآوری و عمل آوری محصولات نباتی و حیوانی می پردازد که بر اساس آن فرایند تولید مواد کشاورزی کامل شده و بصورت بهینه آماده ورود به بازار مصرف می شود.
طهمورث فتاحی افزود: صنایع غذایی بیش از 85 درصد صنایع تبدیلی و تکمیلی مربوط به بخش کشاورزی را تشکیل می دهد و با توجه به آثار مستقیم و غیرمستقیم این صنایع از نظر تولید و اشتغال که در بخش کشاورزی برجای می گذارد موجب رشد و شکوفایی در سطح کلان اقتصاد می شود.

** صنایع تبدیلی ضرورت کشاورزی نوین
فتاحی تصریح کرد: در اقتصاد کشاورزی معاصر، صنایع تبدیلی عامل مهمی در فرآوری محصولات کشاورزی است که از یکسو ارزش افزوده محصولات اولیه این بخش را ارتقا می دهد و از سوی دیگر محصولاتی به بازار ارائه می کند که با استفاده از تکنولوژی مدرن به دست آمده باشند.
وی، کاهش ضایعات محصولات کشاورزی و افزایش سطح تولید، افزایش اشتغال و پیشگیری از مهاجرت روستاییان و افزایش مزیت رقابتی برای صادرات را از تاثیرات بخش صنایع تبدیلی برشمرد و گفت: در خصوص این مهم اگرچه اقداماتی در استان انجام گرفته اما تا رسیدن به وضعیت مطلوب فاصله داریم.
معاون صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی استان ادامه داد: تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی یک واحد کارخانه قند در استان فعال بود اما پس از انقلاب یکهزار و 400 واحد تولیدی مرتبط با بخش کشاورزی در استان ایجاد شده که از این تعداد 30درصد غیرفعال، 50 درصد نیمه فعال و مابقی نیز با ظرفیت کامل خود فعالیت دارند.
فتاحی، بی توجهی به مقوله برندسازی را از چالش های مهم بخش صنایع تبدیلی محصولات کشاورزی استان دانست و گفت: درحالی که ظرفیت های بسیاری در حوزه کشاورزی داریم اما هیچگاه به سمت برندسازی محصولات نرفته ایم و یکی از علل آن بی توجهی به تشکیل شورای برندسازی در استان است.

** بی توجهی به مقوله برندسازی
وی تصریح کرد: به جای اینکه بر برندسازی متمرکز شویم، بیشترین توجه خود را به مقوله تنظیم بازار معطوف کرده ایم و این موضوع از سالهای گذشته تاکنون مانع بهره وری بخش کشاورزی استان شده است.
فتاحی، بروکراسی اداری و نبود شورای برندسازی در استان را از عوامل ناکامی استان در مقوله برندسازی دانست و افزود: با این وجود در برخی از حوزه ها در سالهای اخیر تلاش هایی صورت گرفته و به موفقیت هایی دست یافته ایم.
معاون صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، تکمیل زنجیره تولید را از مهمترین عوامل افزایش ارزش افزوده محصولات کشاورزی و شکل گیری صنایع تبدیلی دانست و گفت: در این خصوص اقدامات خوبی در حال انجام است.
فتاحی با اشاره به ایجاد سه برند مرغ گوشتی در استان، اظهار داشت: در این حوزه به تکمیل زنجیره تولید نزدیک شده ایم و تا 50 درصد فرایند آن را پیش برده ایم.
وی همچنین به کسب رتبه برتر استان در تولید ماهیان سردآبی در کشور اشاره کرد و گفت: در بخش ماهیان سردآبی نخستین استانی هستیم که زنجیره تولید آن را کامل کرده ایم و از خوراک تخم ماهی چشم زده تا استحصال، بسته بندی، انجماد و صادرات در استان انجام می گیرد.
فتاحی با اشاره به تکمیل 90 درصد زنجیره تولید لبنیات در استان اظهار داشت: افزایش تولید شیرخام تا تبدیل آن به شیرخشک نوزاد پگاه در استان که از برندهای صادراتی به کشورهای خاورمیانه است، بخشی از این زنجیره به شمار می رود.
وی همچنین به اهمیت زنجیره انبار سرد اشاره کرد و گفت: هم اینک 17 واحد بالای صفر 2 مداره و 40 سردخانه انبار سرد برای نگهداری سیب زمینی در استان راه اندازی شده است.

** بیشترین ضرر نبود صنایع تبدیلی به محصولات باغی
معاون صنایع تبدیلی جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری، بیشترین مشکل بخش کشاورزی در حوزه صنایع تبدیلی را مربوط به محصولات باغی اعلام کرد و گفت: گرچه هم اینک 4 کارخانه فراوری و بسته بندی بخش خصوصی در استان فعال شده است اما ظرفیت استان بویژه محصول هلو به اندازه ای است که این تعداد کارخانه جوابگوی آن نیست.
فتاحی افزود: در تلاش هستیم تا با تسهیل راه اندازی کارخانه های صنایع تبدیلی در استان ظرف 2 سال آینده کارخانه هایی در این حوزه به بهره برداری برسد.
نماینده قشر کشاورزان استان نیز در این میزگرد، ایجاد کارخانه های صنایع تبدیلی را از مهمترین مطالبات کشاورزان استان اعلام کرد و گفت: بخشی از محصولات باغداران به سبب نبود کارخانه های فراوری و بسته بندی بصورت ضایعات دورریز می شود و این موضوع خسارت های بسیاری را بر فعالان این حوزه تحمیل می کند.
عبدالله درخشان ادامه داد: سالانه 20 تا 30 درصد محصول هلو باغداران دور ریز می شود و این موضوع معیشت کشاورزان را با مشکل مواجه می کند.
وی بر حمایت بیش از پیش دولت از کشاورزان تاکید کرد و افزود: قیمت بالای نهاده های کشاورزی از جمله کود و سم و نبود امکانات لازم در خصوص کشاورزی مکانیزه سبب شده تا نه تنها بهره وری در بخش کشاورزی استان کاهش یابد بلکه کشاورزان به سود واقعی خود دست پیدا نکنند.

** سود کشاورز در جیب دلالان
درخشان همچنین بر نظارت جدی تر مسئولان بر بازار خرید و فروش محصولات کشاورزی استان تاکید کرد و گفت: در سالهای اخیر مافیاهای بزرگی محصولات کشاورزان را سر زمین پیش خرید می کنند و با قیمت های هنگفتی به خارج کشور صادر می کنند.
این کشاورز سامانی خاطرنشان کرد: زمانی که فعالیت کشاورزی صرفه اقتصادی خود را برای کشاورز از دست بدهد رفته رفته این حرفه را کنار می گذارند و آن زمان با بیکاری و مهاجرت بی رویه روستاییان به شهر مواجه خواهیم شد.

** بهره وری اقتصادی جایگزین بهره وری فیزیکی شود
رئیس خانه کشاورز چهارمحال و بختیاری نیز در این میزگرد با اشاره به چالش های فراروی کشاورزان استان اظهار داشت: نگاه فعلی به بخش کشاورزی استان بهره وری فیزیکی است در حالیکه در استانهای کوچک بهره وری فیزیکی جوابگو نیست.
سیدطاهر نوربخش افزود: باید بهره وری اقتصادی جایگزین بهره وری فیزیکی شود تا عواید آن شامل حال کشاورزان نیز شود.
وی، خام فروشی، نبود زنجیره کامل تولید و نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی را از مهمترین چالش های این حوزه برشمرد و گفت: گرچه اقدامات خوبی برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی استان انجام شده اما از آنجاکه در استان کارخانه های صنایع تبدیلی نداریم سود حاصل از صادرات ناچیز می شود.
نوربخش، توانمندسازی کشاورزان را از ضرورت های این حوزه دانست و افزود: سود حاصل از بخش کشاورزی را باید مردم و به ویژه کشاورزان لمس کنند در حالیکه این موضوع هم اینک چندان ملموس نیست.
رئیس خانه کشاورز چهارمحال و بختیاری بر تکریم بیش از پیش مقام کشاورز تاکید کرد و گفت: کشاورزی از آنجا که تامین کننده غذای مردم است کاری ارزشمند و بی بدیل است که باید قدر و جایگاه آن بیش از پیش تبیین شود.
نوربخش، اتصال فارغ التحصیلان دانشگاهی رشته کشاورزی با کشاورزان سنتی را از مهمترین راهکارهای افزایش بازدهی بخش کشاورزی دانست و تصریح کرد: این مقوله مورد غفلت واقع شده و باید به یکی از اولویت ها تبدیل شود.
بررسی ها نشان می دهد که با وجود امکانات بالقوه فراوان و تولید انواع محصولات کشاورزی در کشور به دلیل نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی کافی در بخش کشاورزی و همچنین صنایع بسته بندی و نگهداری مناسب و کافی و مکانیزه نبودن اراضی کشاورزی مقدار زیادی از این تولیدات بر اثر حمل و نقل و نگهداری طولانی و نامناسب ضایع می شود و از بین می رود از همین رو با ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی نه تنها عمده ترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی که همان روستاییان هستند کسب درآمد بیشتری می کنند و مانع از مهاجرت به شهرها می شود بلکه منجر به توسعه بخش کشاورزی و افزایش صادرات غیرنفتی کشور می شود.